Tański Ignacy (1761–1805), urzędnik, poeta, dramatopisarz, wolnomularz.
Ur. w Wyszogrodzie na Mazowszu, był synem Tomasza (zm. 1794), zarządcy w majątkach Szymanowskich, prawdopodobnie najpierw Macieja Michała, star. wyszogrodzkiego i kaszt. rawskiego, a potem jego syna Michała, star. wyszogrodzkiego, następnie dzierżawcy Orszymowa i Rembowa, należących do starostwa. Matką T-ego była Konstancja z Kurowskich (zm. 1794), miecznikówna czerska, spowinowacona z rodziną Szymanowskich, w tym z poetą Józefem Szymanowskim (zob.). Oprócz dziesięciorga zmarłego w dzieciństwie rodzeństwa miał T. siostrę Józefę, wydaną za Macieja Tarczewskiego (zm. ok. 1790), burgrabiego wyszogrodzkiego, następnie za Wincentego Ferreriusza Kraszewskiego (ok. 1752 – 1830), chorążego Kawalerii Narodowej.
T. uczył się początkowo u jezuitów w Płocku, a w l. 1770–4 (może dłużej) w jezuickim Collegium Nobilium w Warszawie; wyróżniał się w nauce i nawiązał bliższą przyjaźń ze Stanisławem Mokronowskim oraz Janem Łuszczewskim. Przez pewien czas przebywał na dworze kaszt. trockiego Andrzeja Ogińskiego, wkrótce jednak, zapewne w r. 1778, został kancelistą w Dep. Policji Rady Nieustającej (RN), pozostającym pod zwierzchnictwem marsz. w. kor. Stanisława Lubomirskiego; od r. 1780 pracował tam jako archiwista. Bywał gościem w warszawskich salonach: u hetmanowej w. lit. Aleksandry Ogińskiej, marszałkowej w. lit. Barbary Sanguszkowej, a najchętniej u znanego warszawskiego lekarza Jana Baptysty Czempińskiego (zob.), zabiegając o względy jego córki, Marianny. Od r. 1781 należał do lóż wolnomularskich: «Katarzyna pod Gwiazdą Północną» oraz «Świątynia Izis», w której był podskarbim (1781–83), namiestnikiem mistrza (1787), mówcą (1788), w końcu mistrzem katedry (1789–90). Od 4 III 1783 pełnił funkcję sekretarza «Wielkiego Wschodu» Król. Pol. i W. Ks. Lit.; pod kierunkiem Maurycego Glaire’a opracowywał z Łuszczewskim i Józefem Orsettim konstytucję (statut) reformowanego «Wielkiego Wschodu», przewidujący siedmiostopniowy system organizacyjny. Najwyższa Kapituła przyjęła statut 19 II 1784, 26 II t.r. podpisało go trzynaście lóż, a 4 III ukonstytuował się «Wielki Wschód». T. od 24 I 1788 pełnił w nim funkcję I dozorcy, a wg Wojciecha Pękalskiego został też członkiem Najwyższej Kapituły. Pisał w tym czasie utwory okolicznościowe, m.in. Wiersz z okazji zaślubin siostry dnia 4. lipca 1781, Do konia od Jaśnie Oświeconej Księżny Sanguszkowej M. W. Lit., W. JPanu Józefowi Szymanowskiemu w czasie jego choroby ofiarowanego. Dnia 6 września 1785 roku, a także erotyki: Do motyla, Do miłości, Antoniemu (Wiersze i pisma różne…, W. 1808). Najpewniej to on (wg Czai Józef Tański) przeprowadził w r. 1787 lub na początku r. 1788 z ramienia Dep. Policji kontrolę rachunków miejskich w Solcu za ostatnie czternaście lat; ponieważ magistrat solecki nie godził się na zarządzoną przez RN nową licytację opłat propinacyjnych i zmianę zasad ich wydatkowania, T. otrzymał zapewnienie o pomocy wojskowej w razie oporu i nieposłuszeństwa. Dn. 12 II 1788 zapadła rezolucja RN w tej sprawie, a 29 II t.r. następna rezolucja, o wysłaniu na pomoc T-emu wojska do Mławy, gdzie część mieszczan stawiła mu opór.
Po zniesieniu przez Sejm Wielki Dep. Policji RN został T. w r. 1789 sekretarzem deputacji sejmowej dla zbadania sprawy buntów na Ukrainie. Z Ignacym Manugiewiczem tłumaczył i streszczał papiery zabrane zatrzymanemu 29 IV t.r. prawosławnemu władyce Wiktorowi Sadkowskiemu. Współredagował Relację deputacji do egzaminowania sprawy o bunty oskarżonych na sejmie 1790 roku uczynionej (W. [1790] cz. 1), Annexy do części pierwszej relacji w materii o buntach na sejmie 1790 roku uczynionej (W. [1790]) oraz Treść z relacji od deputacji egzaminującej oskarżonych o bunty stanom sejmującym na sesji semotis arbitris dnia 26 marca r. 1790 uczynionej, za rozkazem Deputacji InTeresów Zagranicznych wyciągnionej (b.m.w. [1790]). Rzetelność T-ego w pracach deputacji chwalił poseł Mateusz Butrymowicz (M. Wyszkowski). T. przyjaźnił się z grupą młodzieży skupionej wokół Onufrego Kopczyńskiego i Biblioteki Załuskich, m.in. z Michałem Wyszkowskim, Konstantym Tyminieckim, Alojzym Felińskim, Mikołajem Dzieduszyckim, Franciszkiem Skarbkiem Rudzkim i Janem Feliksem Amorem Tarnowskim.
Od r. 1790 był T. sekretarzem do ekspedycji polskich w Deputacji Interesów Spraw Cudzoziemskich. Nie wiadomo, czy zachował tę funkcję również pod rządami konfederacji targowickiej; być może wszedł wówczas w skład królewskiego gabinetu spraw cudzoziemskich. Wg świadectwa córki Klementyny, «zmuszony z urzędu swego», towarzyszył królowi na sejmie grodzieńskim 1793 r. Jako sekretarz gabinetu spraw cudzoziemskich podpisał 19 IV 1794 akces obywateli i mieszkańców Ks. Maz. do insurekcji kościuszkowskiej. Od 19 VI t.r. był rewizorem korespondencji, m.in. z zadaniem przekazywania interesujących listów Wydz. Interesów Zagranicznych, a od 17 VII członkiem Deputacji Pocztowej w Wydz. Bezpieczeństwa Rady Najwyższej Narodowej. Wszedł do Deputacji Targowicko-Grodzieńskiej (często mylonej z Deputacją Indagacyjną), której zadaniem była kontrola działalności konfederacji targowickiej i sejmu grodzieńskiego 1793 r.; podpisał złożone 26 VII 1794 Sądowi Kryminalnemu Wojskowemu sprawozdanie tej deputacji. Zajmował się też sporządzeniem «seriarza alfabetycznego nazwisk osób», które w jakikolwiek sposób były związane z działalnością targowicką i nie powinny pełnić urzędów zaufania publicznego. Tabele z 7 IX t.r. z podpisem T-ego posłużyły do przesłuchań w Sądzie Kryminalnym Wojskowym. W rzezi Pragi 4 XI stracił T. oboje rodziców; przepadł również kupiony przez nich dworek oraz ich oszczędności.
Po upadku insurekcji T., pozbawiony zasobów i urzędu, skorzystał z przyjacielskiej propozycji Łuszczewskiego i objął dzierżawę wsi Wyczółki (wówczas Wyczułki, pow. sochaczewski), znajdującej się od r.1795 w granicach Prus. Zamieszkał z rodziną w chacie krytej strzechą, organizując gospodarstwo i utrzymując kontakty towarzyskie, m.in. z Łuszczewskimi ze Strugi, Szymanowskimi z Izdebny oraz pisarką Teklą z Bielińskich i jej mężem Feliksem Łubieńskimi z pobliskiego Guzowa. Zajął się tłumaczeniem „Georgik” Wergiliusza, ale przełożył (wierszem trzynastozgłoskowym) tylko pieśń pierwszą i część drugiej. Pisał kolejne utwory okolicznościowe, np. Dzierżawcy do dziedziczki i Do dziedziców od dzierżawcy (Wiersze i pisma różne), m.in. z podziękowaniem za pomoc. Rodziną T-ego zaopiekowali się też Adam Kazimierz i Izabela Czartoryscy, przyjmując najstarszą córkę Aleksandrę do założonej w Puławach pensji dla dziewcząt. Jako rekompensatę za utracony urząd otrzymał T. w r. 1800 od władz pruskich roczną pensję wynoszącą 1 tys. dukatów (wg A. Tarczewskiej) lub 100 dukatów (wg K. Hoffmanowej). Ok. r. 1801 przyjął zaproszenie Czartoryskiego i został jego sekretarzem z pensją 6 tys. złp. rocznie; przeniósł się wówczas z żoną i córką Zofią do Puław (pozostających pod panowaniem Austrii). W Puławach w r. 1803 zmarła Zofia; t.r. urodziła się Marianna. Córkę Klementynę umieszczono w Izdebnie, powierzając opiece Anieli ze Świdzińskich Szymanowskiej (wdowie po Michale, star. wyszogrodzkim). W Izdebnie 30 III 1801 (lub 1802) wystawiono pięcioaktową wierszowaną komedię T-ego Dobrogost, czyli człowiek rad wszystkiemu (Wiersze i pisma różne), będącą przeróbką dramatu J.-F. Collina d’Harleville’a „L’Optimiste ou L’homme toujours content” (1788). Natomiast na scenie puławskiej odegrano w r. 1802 operę T-ego z muzyką Wincentego Lessla I plotka czasem się przyda. Sposób zbudowania intrygi przypominał tu „Krakowiaków i górali” Wojciecha Bogusławskiego, a przez bohaterkę jednej sceny (Cygankę Jawnutę) nawiązywał do „Cyganów” Franciszka Dionizego Kniaźnina. W teatrze w Puławach wystawiono również komedie T-ego: Dwa wieki (rkp. w B. Pozn. Tow. Przyjaciół Nauk) i Żegota, czyli staropolskie obyczaje. W rękopisie pozostały tamże: trzyaktowa komedia Gawęda oraz komedia bez tytułu. T. kontynuował też w Puławach twórczość okolicznościową, głównie żartobliwą, i panegiryczną; powstały wtedy m.in. wiersze Z okazji nakazu doktorów Jaśnie Wielmożnej Zofii Zamojski Ordynatowy używania bulionów z żab, ślimaków i żółwiów. Suplika w Puławach, Wiersz żartobliwy do osoby z dobrym apetytem, Pieśń śpiewana w Puławach w dzień imienin Jaśnie Oświeconej Księżny Czartoryski feldmarszałkowej (Wiersze i pisma różne). Pod względem wartości artystycznej były to utwory przeciętne, z reguły krótkie, lekkie w tematyce i nastroju, bliskie poetyce rokokowej, niekiedy sentymentalnej. T. tłumaczył również krótkie fragmenty poematów: „Wieś opuszczona” O. Goldsmitha oraz „O ogrodach” J. Delille’a. Prowadził Notatnik (rkp. w B. IBL PAN, Zbiory Michalskiego, sygn. 197). Wg Antoniego Ochockiego Ignacy Krasicki radził T-emu: «Nie puszczajmy się oba z słowikiem w zawody – /Ja jestem nazbyt stary, a tyś nazbyt młody» (Kaleta R., „Sensacje z dawnych lat”, Wr. 1980). «Tański był wzrostu miernego, postaci nie tyle wydatnej, ile bardziej przyjemnej i ujmującej; spojrzenie jego bystre i pewne, cechowało w nim niepodległość duszy i otwartość charakteru, jaką dają tylko uczciwe postępki» (M. Wyszkowski). T. zmarł 15 VIII 1805 w Izdebnie, «nagle apopleksją tknięty» w gościnie u Szymanowskich, tam też został pochowany.
Staraniem żony i przyjaciół ukazały się w r. 1808 Ignacego Tańskiego wiersze i pisma różne […] dzieło pogrobowe (W.), gdzie po raz pierwszy opublikowano jego utwory literackie i tłumaczenia; tom opatrzono „Krótką wiadomością o życiu i pismach Ignacego Tańskiego”. Dn. 26 XII t.r. w Warszawie wystawiono ponownie Dobrogosta…; Feliks Bentkowski, informując o działalności i dorobku T-ego stwierdził, że pisał on «wiele oryginalnych pieśni w gatunku lżejszym; we wszystkich nie tak moc, jak raczej tkliwość i miłe panuje rozczulenie» („Historia literatury polskiej”, W.–Wil. 1814). W r. 1827 wiersz t-ego pt. Za rodziców został opublikowany w zbiorze Jakuba Falkowskiego „Wzniesienie myśli ku Bogu, czyli duch chrześcijańskiego nabożeństwa” (W.).
W małżeństwie z Marianną Rozalią Reginą z Czempińskich (6 IX 1773 – 28 VIII 1825), córką Jana Baptysty i Prowidencji (ok. 1750 – 1816), córki Józefa Fontany i Teresy Poncetówny, miał T. cztery córki: Aleksandrę (22 X 1792 – 11 II 1850), żonę siostrzeńca T-ego, Marka Marcelego Tarczewskiego (1783–1843), prawnika, Zofię (1793–1803), Klementynę (zob. Hoffmanowa z Tańskich Klementyna), żonę Karola Boromeusza Hoffmana (zob.), i Mariannę (1803 – 28 IV 1830), wychowywaną przez babkę Prowidencję w Kozłowie; poślubiła ona Jana Nepomucena Hermana (1773–1856), kpt. wojska Król. Pol., sędziego pokoju i przemysłowca. Po śmierci T-ego wdowa otrzymywała od Czartoryskiego połowę pensji męża; od ok. r. 1808 mieszkała z córkami w Warszawie, prowadząc dom otwarty. Za namową córki Klementyny pisała od r. 1820 „Dziennik zdarzeń”.
Popiersie rytowane przez Jana Ligbera z ok. r. 1808, reprod. w: Tański I., Wiersze i pisma… (W. 1808); – Dawni pisarze pol., IV; Enc. Org.; Estreicher; Estreicher w. XIX; Katalog portretów osobistości polskich i obcych w Polsce Stanisławowskiej, W. 1995 V; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomularskich; Nekrologi „Kuriera Warszawskiego”, 1821–1939, W. 2001–7 I–III; Nowy Korbut, VI; PSB (Lessel Wincenty, Ligber Jan, Łubieńska z Bielińskich Tekla, Łuszczewski Jan, Nagłowski Felicjan, Orsetti Józef, Rudzki Franciszek Ksawery, Rzewuski Kazimierz); – Bentkowski F., Historia literatury polskiej, W.–Wil. 1814 I 309; Brodziński K., Pisma. Wydanie zupełne, poprawne i dopełnione z nieogłoszonych rękopisów staraniem J. I. Kraszewskiego. Proza, P. 1872 IV; Doktór R., Jan Nepomucen Kamiński (1777–1855), w: Pisarze polskiego oświecenia, Red. T. Kostkiewiczowa, Z. Goliński, W. 1996 III; Gomulski E., Służba dyplomatyczna w Polsce czasów Insurekcji Kościuszkowskiej, Wr. 1979 s. 36; Hass, sekta farmazonii warsz.; Kaniowska-Lewańska I., Twórczość dla dzieci i młodzieży Klementyny z Tańskich Hoffmanowej, „Zesz. Nauk. WSP w Opolu”, S. B, Studia i Rozprawy, 1964 nr 6; Kądziela Ł., Fryderyk Moszyński w insurekcji kościuszkowskiej, W. 2004; Korzon, Wewnętrzne dzieje, IV; Kraushar, Warsz. Tow. Przyjaciół Nauk, I; Łossowska I., Klementyna Hoffmanowa z Tańskich (1798–1845), w: Pisarze polskiego oświecenia, Red. T. Kostkiewiczowa, Z. Goliński, W. 1996 III; Platt J., Tadeusz Mostowski jako wydawca. Z historii „polskich Didotów”, „Ze Skarbca Kult.” 1960 z. 1; Puchowski K., Jezuickie kolegia szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Gd. 2007; Ratajczakowa D., Alojzy Feliński (1771–1820), w: Pisarze polskiego oświecenia, Red. T. Kostkiewiczowa, Z. Goliński, W. 1996 III; Stasiewicz-Jasiukowa I., Onufry Kopczyński (1735–1817), w: tamże, W. 1994 II; Wilkoszewski W., Rys historyczno-chronologiczny towarzystwa wolnego mularstwa w Polsce, Wyd. T. Święcicki, Londyn 1968; Wyszkowski M., Obraz życia i pism Ignacego Tańskiego, w: Hoffmanowa K., Dzieła, W. 1875 VI; – Akty powstania Kościuszki, I, III; Czaja A., Między tronem, buławą a dworem petersburskim, W. 1988; Hoffmanowa K. z Tańskich, Pisma pośmiertne. Pamiętniki, W. 1849 I; Magier, Estetyka Warszawy; Pękalski W., Mowa przy obchodzie pamiątki zeszłych B. B., Świątynia Izys, 16 X 5811 (W. 1811); Tarczewska A. z Tańskich, Historia mego życia. Wspomnienia warszawianki, Oprac. I. Kaniowska-Lewańska, Wr. 1967; – Kalendarz Polit. na r. 1779, 1780, 1784, 1787, 1791, W.; Kolęda Warsz. na r. 1781, 1782, 1783, W.
Roman Dąbrowski